اصفهان – با تغییر رژیم جریان آب حاصل از ذوب یخچال‌ها، میلیاردها نفر در سراسر جهان با پیامدهای وخیمی همچون سیل، خشکسالی، رانش زمین و افزایش سطح آب دریاها روبرو هستند. این پدیده، که از اثرات مستقیم گرمایش زمین است، اهمیت حفظ یخچال‌های طبیعی را به عنوان یک استراتژی حیاتی برای بقا دوچندان کرده است.

روز جهانی آب ۲۰۲۵: تمرکز بر بقای یخچال‌ها
سازمان ملل متحد هر ساله در ۲۲ مارس، روز جهانی آب را برای افزایش آگاهی عمومی و ترغیب به مدیریت پایدار منابع آبی برگزار می‌کند. در همین راستا، شعار روز جهانی آب سال ۲۰۲۵ “حفاظت از یخچال‌های طبیعی” نامگذاری شده است. این انتخاب، بیانگر نگرانی فزاینده جهانی درباره ذوب بی‌سابقه یخچال‌ها و تأثیر آن بر منابع آب شیرین و پایداری سیاره است. بابک ابراهیمی، کارشناس حوزه آب، در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر با اشاره به این موضوع توضیح داد: “گرمایش زمین باعث بالا رفتن تراز ارتفاعی مرز برف دائمی و به تبع آن، ذوب و عقب‌نشینی یخچال‌های طبیعی در نقاط مختلف جهان از جمله شمالگان، جنوبگان و کوهستان‌ها شده است. این امر، ذخایر عظیم آب شیرین ذخیره شده در قالب یخ را به خطر انداخته و بسیاری از نقاط زمین را با بحران آب آشامیدنی مواجه ساخته است.”

تهدیدات جهانی و پیامدهای اقلیمی ذوب یخچال‌ها
پیام مرتبط با شعار روز جهانی آب ۲۰۲۵ صراحتاً بیان می‌کند: “یخچال‌های طبیعی سریع‌تر از همیشه در حال ذوب شدن هستند. با گرم‌تر شدن سیاره به دلیل تغییرات آب و هوایی، یخ‌کره (Cryosphere) در حال کوچک شدن است و شرایط حدی در چرخه آب را غیرقابل پیش‌بینی‌تر و شدیدتر می‌کند.” این وضعیت، میلیاردها نفر را در معرض پیامدهایی نظیر سیل‌های ناگهانی، خشکسالی‌های طولانی‌مدت، رانش زمین و به طور خاص، افزایش تراز سطح دریاها قرار داده است. در سال ۲۰۲۳، یخچال‌های طبیعی بیش از ۶۰۰ گیگاتن آب از دست دادند که بزرگترین کاهش جرمی ثبت شده در ۵۰ سال اخیر است. این ذوب بی‌رویه، به افزایش ۲۰ سانتی‌متری سطح دریاها نسبت به سال ۱۹۰۰ کمک کرده و نرخ بالا آمدن سطح آب دریاها در دوره ۲۰۰۶-۲۰۱۵ حدود ۲.۵ برابر نرخ آن در دهه ۱۹۹۰ بوده است. پیش‌بینی می‌شود ذوب کامل صفحات یخ قطب جنوب می‌تواند سطح دریاها را تا ۵۸ متر افزایش دهد.

وضعیت یخچال‌ها در ایران و نقش حیاتی آن­ها
اگرچه بسیاری از مردم ایران پهنه‌های برف و یخ انباشته شده در نواحی کوهستانی را یخچال می‌دانند، اما یخچال‌های واقعی بر اساس تعاریف آکادمیک (توده طبیعی از یخ که بر اثر تجمع برف و یخ متراکم و تبلور مجدد آن طی صدها سال شکل گرفته و دارای حرکت است)، پراکندگی اندکی در برخی نواحی کوهستانی مانند تخت سلیمان، اشترانکوه، زردکوه و دنا دارند. با این حال، گرمایش زمین حتی این پهنه‌های برفی دائمی را نیز تحت تأثیر قرار داده و با کاهش سطوح برفی، میزان بازتابش نور خورشید (آلبدو) کاهش یافته که منجر به تشدید گرمایش و کاهش ذخایر آب مناطق کوهستانی در فصول سرد می‌شود.

حقایق کلیدی درباره نقش یخچال‌ها در تأمین آب و اقلیم زمین:

• ذخایر حیاتی آب شیرین: حدود ۷۰ درصد آب شیرین زمین به صورت برف یا یخ است و نزدیک به ۲ میلیارد نفر برای نوشیدن، کشاورزی و تولید انرژی به آب حاصل از یخچال‌ها و رواناب‌های کوهستانی وابسته هستند.
• تشدید بحران آب و تنش‌های اجتماعی: کاهش ذخایر یخچالی می‌تواند به کمبود آب در مناطقی مانند آسیای مرکزی و خاورمیانه منجر شود که این امر، تنش‌های اجتماعی و سیاسی را تشدید کرده و پایداری اکوسیستم‌ها را به خطر می‌اندازد.
• نقش در خنک‌سازی زمین: یخچال‌ها با بازتابش نور خورشید (آلبدو) به خنک شدن زمین و کاهش نرخ گرمایش کمک می‌کنند.
• شاخص‌های هشداردهنده: سرعت بی‌سابقه ناپدید شدن یخچال‌ها، زنگ خطری جدی برای تغییرات اقلیمی و نیاز فوری به اقدام است. محدود کردن گرمایش زمین به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد می‌تواند دو سوم یخچال‌های طبیعی در سایت‌های میراث جهانی را نجات دهد.

راهکار: کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و مدیریت پایدار آب
روز جهانی آب فرصتی حیاتی برای افزایش آگاهی درباره نقش محوری یخچال‌ها در چرخه آب جهانی، هشدار درباره خطرات ناشی از تغییرات اقلیمی و تشویق به اقدامات عملی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و مدیریت پایدارتر آب حاصل از ذوب یخ است. همکاری جهانی برای حفظ این منابع گرانبها، یک ضرورت غیرقابل انکار برای بقای انسان و کره زمین است. منبع: خبرگزاری مهر