در تحلیل ریشه‌های بحران عمیق آب در ایران، در کنار عواملی چون خشکسالی و سوءمدیریت، یک متهم اصلی و پنهان وجود دارد: برق ارزان. سیاست‌های اقتصادی نادرست و تخصیص یارانه‌های سنگین به بخش انرژی، به‌ویژه در حوزه کشاورزی، ارتباطی مستقیم با تخلیه مرگبار سفره‌های آب زیرزمینی پیدا کرده است. در واقع، قیمت پایین برق این انگیزه را برای کشاورزان ایجاد کرده که با حفر چاه‌های عمیق‌تر، آبی را که باید سرمایه نسل‌های آینده باشد، با هزینه‌ای ناچیز به سطح زمین بیاورند و در چرخه‌ای ناکارآمد مصرف کنند.

این چرخه معیوب، پیامدهای ویرانگری به همراه داشته است. کشاورزی که بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب در کشور به شمار می‌رود، به دلیل بهره‌مندی همزمان از آب و برق یارانه‌ای، عملاً هیچ انگیزه‌ای برای اصلاح الگوی کشت یا سرمایه‌گذاری در روش‌های نوین آبیاری ندارد. این امر نه تنها منجر به کاهش شدید ذخایر آب زیرزمینی کشور (بیش از ۱۴۳ میلیارد مترمکعب در چهار دهه گذشته) شده، بلکه پدیده‌های خطرناکی مانند فرونشست گسترده زمین، بیابان‌زایی و افزایش گرد و غبار را نیز تشدید کرده است.

به گفته کارشناسان، تا زمانی که آب و برق به عنوان کالاهایی بی‌ارزش یا بسیار ارزان در اختیار مصرف‌کنندگان، به‌ویژه در بخش کشاورزی، قرار گیرند، نمی‌توان انتظار بهبود بهره‌وری یا مدیریت پایدار منابع را داشت. واقعی کردن قیمت حامل‌های انرژی و آب، اگرچه تصمیمی دشوار است، اما گامی ضروری برای توقف روند کنونی است. این اصلاح قیمت می‌تواند به عنوان یک اهرم قدرتمند، کشاورزان را به سمت استفاده از تکنولوژی‌های کم‌مصرف، اصلاح الگوی کشت و در نهایت، همسوسازی فعالیت‌های اقتصادی با ظرفیت‌های واقعی زیست‌محیطی کشور سوق دهد.

بنابراین، بحران آب در ایران بیش از آنکه یک بحران منابع باشد، یک بحران تصمیم و سیاست‌گذاری است. حل این معضل نیازمند نگاهی یکپارچه به حوزه‌های آب، انرژی و اقتصاد است و هرگونه راه‌حل پایدار، از مسیر اصلاح سیاست‌های قیمت‌گذاری و حذف یارانه‌های پنهانی می‌گذرد که مشوق اصلی مصرف بی‌رویه و تخریب منابع ملی بوده‌اند. منبع: اقتصاد 24