سپس منصور نوری، نماینده کشت و صنعت کارون با اشاره به موقعیت جغرافیایی و زیرساخت‌های آبی شرکت کارون گفت: در شمال کشور همان‌طور که معرفی شده کشت و صنعت کارون یکی از بزرگ‌ترین طرح‌های آبیاری و نیشکری محسوب می‌شود. آنچه ما از شبکه آبیاری می‌گیریم بر مبنای ظرفیتی طراحی شده که از سال‌ها پیش تعیین شده است. کانال‌های اصلی ما برای ۸۱ مترمکعب در ثانیه طراحی شده‌اند. این میزان تحت پوشش ۲ کانال اصلی غرب و شرق برای حدود ۳۰ هزار و ۲۵۶ هکتار از شبکه آبخور کارون بزرگ و حدود ۴ هزار و ۱۸۰ هکتار از شبکه دز قرار دارد که ۱۳ مترمکعب بر ثانیه نیز به آن اختصاص یافته است.

نوری اظهار داشت: اگر روندهای جهانی را نگاه کنیم، الگوی کشت نیشکر در بسیاری از کشورها همسو با طبیعت است؛ یعنی کاشت در ایام بارندگی انجام می‌شود و دوره برداشت در زمان خشکی سال قرار می‌گیرد. اما در ایران این الگو برعکس است. ایام خشکی ما دوره رشد محسوب می‌شود و دوره بارش دقیقاً زمان برداشت نیشکر است. در مناطق نیشکری ما معمولاً کاشت از اواخر شهریور آغاز می‌شود و بسته به نوع رقم و سن بوته دوره رشد بین ۱۲ تا ۱۵ ماه به طول می‌انجامد.

نماینده کشت و صنعت کارون با اشاره به مراحل رشد نیشکر توضیح داد: مرحله جمع و استقرار معمولاً ۳۵ تا ۴۰ روز زمان می‌برد. بعد از ورود به پاییز رشد نیشکر به صورت قطعی متوقف می‌شود و از زمان کاشت تا فروردین کمتر از ۵ درصد رشد صورت می‌گیرد. با شروع فروردین رشد سریع آغاز می‌شود و بیش از ۶۰ درصد رشد نیشکر در همین دوره شکل می‌گیرد. در شهریور و مهر مرحله رسیدگی نهایی یا ریپنینگ رخ می‌دهد.

وی ادامه داد: بر اساس داده‌های موجود نیشکر یکی از محصولات با مصرف بالای آب است و میزان تولید شکر یا نیشکر بر حسب هر مترمکعب آب مصرفی سنجیده می‌شود. یکی از چالش‌های اساسی ما عدم دسترسی به ارقام مناسب نیشکر است. در دنیا نیشکر به گل می‌نشیند اما در اقلیم خوزستان به دلیل شرایط دمایی رسیدگی طبیعی اتفاق نمی‌افتد و به همین دلیل محدودیت جدی در انتخاب ارقام داریم. جدیدترین رقم مورد استفاده ما مربوط به سال ۱۹۷۳ و رقم CP73 از فلوریدای آمریکا است. سایر ارقام رایج شامل CP40، CP60 و برخی ارقام دیگر هستند. همکاری‌هایی هم با کوبا انجام شده اما همچنان همان ارقام قدیمی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

نوری تصریح کرد: یکی از مشکلات دیگر پایین بودن آب‌پذیری و عملکرد ژنتیکی ارقام موجود است. به دلیل فقدان مواد اولیه و شرایط اقلیمی خاص رقم‌ها به شدت تحت تأثیر قرار می‌گیرند. در شرایط فعلی برای رقم CP69 حدود ۳٫۵ کیلوگرم شکر به ازای هر مترمکعب آب به‌دست می‌آید در حالی که در سایر ارقام این میزان کمتر و حدود ۳ کیلوگرم است. رقم CP73 حدود ۴ تا ۳٫۵ کیلوگرم عملکرد دارد اما از نظر عملکرد کمی ضعیف‌تر است.

وی در ادامه افزود: به طور متوسط سالانه به دلیل مسائل ژنتیکی بین ۲۰ تا ۲۵ درصد افت عملکرد داریم و اگر شرایط را ثابت نگه داریم حدود ۱۰ درصد کاهش عملکرد طبیعی خواهیم داشت. تغییرات اقلیمی نیز تأثیر قابل توجهی بر ارقام دارد و نیشکر از این تغییرات مستثنی نیست.

نماینده کشت و صنعت کارون با اشاره به مدیریت آبیاری در مزارع گفت: آبی که از سازمان آب تحویل می‌گیریم در کانال‌های درجه یک محاسبه می‌شود. وقتی از کارایی مصرف آب صحبت می‌کنیم باید بین ۲ مفهوم تفکیک قائل شویم، کارایی مصرف آب آبیاری در سطح شبکه و کارایی مصرف آب در مزرعه، در حالی که در کشور تمرکز اغلب بر مزرعه است، اما اگر تلفات شبکه که حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد است را نیز در نظر بگیریم کارایی واقعی به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد. اگر همین میزان را از مصرف کم کنیم کارایی تا ۳۵ درصد افزایش خواهد یافت.

وی ادامه داد: در سال ۱۳۹۲ بیش از ۲۰ نوبت آبیاری انجام می‌دادیم و آب کشت از شهریور تا ماه‌های بعد ادامه داشت. امسال این میزان به حدود ۱۴ و نیم نوبت کاهش یافته است این تغییر صرفاً ناشی از اصلاحات مدیریتی و بدون هزینه‌های سنگین بوده است.

نماینده کشت و صنعت کارون با اشاره به اثر تغییرات اقلیمی خاطرنشان کرد: اقلیم و تغییرات آن بر نیشکر هم اثر مستقیم دارد. به همین دلیل در مطالعات بلندمدت ۱۰ ساله ۲ رقم CP69 و CP7321 از نظر کمی و کیفی برتری محسوسی نسبت به سایر ارقام نشان داده‌اند، حدود ۸۰ درصد اراضی باید با این ارقام کشت شوند تا بهره‌وری آب افزایش یابد.

وی در ادامه افزود: در مطالعاتی که درباره مدیریت رشد نیشکر انجام دادیم مشخص شد نیاز آبی در مراحل مختلف رشد متفاوت است در فاز استقرار نیاز آبی پایین است و در زمان رسیدگی نیز کمتر می‌شود اما در میانه این ۲ پیک مصرف قرار دارد. بر این اساس برنامه آبیاری دقیق و مرحله‌ای را طراحی و اجرا کردیم.

نوری با اشاره به اهمیت شکل جوی‌ها در آبیاری اظهار داشت: شکل جوی آبیاری اهمیت زیادی دارد اگر جوی‌ها به شکل U طراحی شوند توزیع و نفوذ آب بهتری خواهیم داشت همچنین نظارت بر خط جریان آب بسیار مهم است هر چه زمان قطع جریان به‌موقع‌تر باشد میزان آب مصرفی کاهش می‌یابد.

نوری: بر اساس داده‌های موجود نیشکر یکی از محصولات با مصرف بالای آب است و میزان تولید شکر یا نیشکر بر حسب هر مترمکعب آب مصرفی سنجیده می‌شود.

نماینده کشت و صنعت کارون ادامه داد: در جنوب کشور الگوی کشت نیشکر عمدتاً به صورت دو ردیفه است زیرا شرایط مزارع با این روش هماهنگ‌تر است و ادوات کشاورزی نیز متناسب با آن طراحی شده‌اند. در برخی مناطق با شیب زیاد الگوی تک‌ردیفه نیز استفاده می‌شود که حدود ۷۰ درصد مزارع را شامل می‌شود تغییر الگوی کشت به دو ردیفه در برخی نقاط تا ۳۰ درصد کاهش مصرف آب را به دنبال داشته است.

نوری با اشاره به مطالعات انجام‌شده درباره نیاز آبی در خاک گفت: بر اساس ظرفیت نگهداری آب در لایه‌های مختلف خاک، الگوی آبیاری را بازنگری کردیم. نتیجه این مطالعات افزایش راندمان کاربرد آب در مزرعه تا حدود ۸۰ درصد بود. نکته کلیدی در این زمینه قطع به‌موقع جریان آب در انتهای فاروهاست برخلاف محصولاتی مانند ذرت که معمولاً یکی دو ساعت زمان پیشروی لحاظ می‌کنند در نیشکر باید زمان قطع جریان دقیقاً هم‌زمان با رسیدن آب به انتهای مزرعه باشد این اقدام به شکل چشمگیری راندمان را افزایش داده است.

نماینده کشت و صنعت کارون افزود: در اراضی با بافت سنگین این روش باعث افزایش استحصال شکر، بهبود عملکرد نیشکر و افزایش کارایی مصرف آب شده است. مقایسه روش‌های مرسوم با روش قطع به‌موقع نشان می‌دهد که بدون صرف هزینه اضافی و تنها با نظارت مؤثر می‌توان تا ۳۵ درصد در مصرف آب صرفه‌جویی کرد. البته شرط موفقیت این روش نظارت مستمر و دقیق کارگران و نیروهای آبیاری است چرا که اگر جریان آب به‌موقع قطع نشود آب اضافی بدون بهره‌برداری به انتهای مزرعه می‌رسد و اتلاف اتفاق می‌افتد.

نوری تصریح کرد: در سال‌های اخیر استفاده از آب زهکش در شبکه‌ها اهمیت ویژه‌ای یافته است. در شبکه کارون میزان ورودی و خروجی زهکش تقریباً برابری می‌کند، حدود ۳ تا ۳.۱ متر مکعب در ثانیه ورودی و ۱ تا ۱.۲ مترمکعب خروجی است بر همین اساس، چهار ایستگاه برای بازیافت آب تعریف کرده‌ایم. برای عملکرد صددرصد نمی‌توان از آب زهکش در شبکه کارون استفاده کرد زیرا آستانه تحمل EC آب در نیشکر ۱.۲ دسی‌زیمنس بر متر است اما در شبکه دز، حتی با استفاده از ۷۰ درصد آب زهکش هم می‌توان به عملکرد کامل رسید. برای عملکرد ۹۰ درصد، حدود ۵۰ درصد اختلاط نیز کافی است. وی ادامه داد: در حال حاضر حدود سه هزار هکتار از اراضی را با استفاده از آب بازیافتی آبیاری می‌کنیم. این اقدام علاوه بر صرفه‌جویی در مصرف منابع باعث کاهش فشار بر شبکه اصلی شده است.

نوری در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت فیزیکی کانال‌های آبیاری اشاره کرد و گفت: بیش از ۹۳ کیلومتر از کانال‌های اصلی شبکه مربوط به زمان احداث اولیه در سال ۱۳۵۴ است. این کانال‌ها در سال ۱۳۵۶ به بهره‌برداری رسیده‌اند و تاکنون تغییرات اساسی در آن‌ها انجام نشده است. به مرور زمان رسوبات، خزه و نشست‌های متعدد باعث کاهش راندمان و افزایش نشت آب شده‌اند. این نشت‌ها به عنوان مصرف آب کشاورزی محسوب می‌شود در حالی که هیچ بهره‌ای از آن گرفته نمی‌شود و سازمان‌های مربوطه نیز هزینه آن را دریافت می‌کنند.

وی افزود: در سال‌های اخیر واحد مهندسی شرکت به صورت مستقل اقدام به انجام تعمیرات و بازسازی کانال‌ها کرده است. در برخی نقاط تنها با ترمیم ساده توانسته‌ایم از هدررفت ۳۰۰ تا ۴۰۰ لیتر آب در ثانیه جلوگیری کنیم. این اقدامات با هزینه شرکت و بدون حمایت دستگاه‌های متولی انجام شده است. واقعیت این است که سازمان‌های مسئول از جمله وزارت نیرو دپارتمان لازم برای نگهداری و نوسازی شبکه‌های آبیاری را ندارند.

نماینده کشت و صنعت کارون با تأکید بر ضرورت همکاری میان دستگاه‌ها گفت: بهره‌وری آب یک موضوع صرفاً کشاورزی نیست بلکه مدیریتی و بین‌بخشی است. وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی باید در کنار یکدیگر بنشینند و برای مدیریت تلفیقی شبکه‌ها برنامه‌ریزی کنند. بدون چنین همکاری‌ای نمی‌توان انتظار ارتقای جدی راندمان را داشت.

وی در ادامه با اشاره به تجربه اجرای سیستم‌های آبیاری نوین افزود: در سال ۱۴۰۱ برای نخستین‌بار، سیستم آبیاری جدیدی را به‌صورت آزمایشی اجرا کردیم. سال دوم اجرای این سیستم را پشت سر می‌گذاریم و نتایج اولیه بسیار امیدوارکننده است. راندمان آبیاری از حدود ۴۰ درصد به سطوح بالاتری رسیده و میزان تبخیر و تلفات در محدوده ریشه به‌شدت کاهش یافته است. این سیستم علاوه بر صرفه‌جویی در مصرف آب به بهبود تغذیه گیاه و کاهش تراکم خاک نیز کمک کرده است.

نوری گفت: یکی از مشکلات اساسی ما، فشردگی خاک است که ناشی از آبیاری‌های سنگین و تردد ماشین‌آلات بوده است. از سال ۱۳۷۸ تاکنون تراکم خاک حدود ۱۰ درصد افزایش یافته است این امر منجر به کاهش نفوذپذیری و افزایش نیاز آبی شده است. با اجرای سیستم جدید توانستیم تا حد قابل توجهی این مشکل را کنترل کنیم.

وی افزود: در سال اول اجرای سیستم جدید هزینه آماده‌سازی زمین حدود ۳۰ درصد کاهش یافت چرا که بسیاری از عملیات سنتی دیگر ضرورتی نداشتند. در سال دوم این میزان کاهش بیشتر هم شده است من شخصاً از ابتدا تا انتهای این طرح را مدیریت کرده‌ام و تجربه میدانی نشان می‌دهد که بهره‌وری آب بدون سرمایه‌گذاری سنگین و تنها با مدیریت دقیق قابل افزایش است.