تهران، آبان‌ماه ۱۴۰۴ : ایران در آستانه «ورشکستگی آبی» قرار دارد؛ بحرانی که به گفته کارشناسان، بیش از آنکه ریشه در تغییرات اقلیمی داشته باشد، ناشی از حکمرانی نادرست و سوء‌مدیریت منابع است. علی میرچی، استاد منابع آب در دانشگاه ایالتی اوکلاهاما، در گفت‌وگو با خبرآنلاین هشدار داد که اگر روند فعلی مدیریت و الگوی مصرف تغییر نکند، خطر «روز صفر آبی» برای پایتخت کاملاً جدی است.

ریشه بحران: حکمرانی نادرست و توسعه بی‌محابای آب‌بر

پروفسور میرچی معتقد است: «ایران دخل‌وخرج آبی خود را نشناخته و توسعه‌اش طوری پیش رفته که گویی محدودیت منابع وجود ندارد.» وی با تأکید بر نقش پررنگ عامل انسانی، سوء‌مدیریت را مهم‌تر از تغییرات اقلیمی دانست و اظهار داشت:

• فراموش کردن محدودیت‌ها: بزرگ‌ترین خطای مدیریت آب در ایران، در نظر نگرفتن محدودیت‌های منابع آبی (سطحی و زیرزمینی) در مسیر توسعه، به‌ویژه در بخش کشاورزی بوده است.
• تشخیص اشتباه اقتصادی: ایران مانند خانواده‌ای است که دخل‌وخرج خود را نشناخته و دچار «ورشکستگی آبی» شده است.
• خطرناک بودن اصرار بر خودکفایی: تمرکز بر خودکفایی غذایی به‌جای امنیت غذایی و تصمیم‌گیری‌های متمرکز، وضعیت آبی کشور را به مرز نابودی کشانده است. او پیشنهاد کرد کشور می‌تواند برخی محصولات آب‌بر را وارد کند تا فشار از روی منابع آب برداشته شود.

«روز صفر آبی» در کمین پایتخت

استاد دانشگاه اوکلاهاما با اشاره به وضعیت شهر تهران، خطر جدی روز صفر آبی را تأیید کرد: «اگر بارندگی کافی نباشد و روند فعلی ادامه پیدا کند، خطر روز صفر آبی برای تهران کاملاً جدی است. اگر کمبود آب شهری به جایی برسد که شهر با بحران روبه‌رو شود، نشان‌دهنده مردود شدن حکمرانی آب است.» وی تأکید کرد که در کوتاه‌مدت، کاهش شدید مصرف آب تنها راه‌حل پیش رو برای تهران است.

میرچی در این گفت‌وگو به راه‌حل‌های لازم برای عبور از بحران اشاره کرد:

• انتقال آب، راه‌حل نیست: انتقال آب تنها آب را جابجا کرده و مصرف جدید ایجاد می‌کند و مشکل را در درازمدت حل نخواهد کرد.
• لزوم ترمیم شبکه شهری: حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از گران‌ترین آب شرب تهران به علت نشتی لوله‌های انتقال شهری هدر می‌رود. وی خواستار ترمیم این شبکه‌ها با استفاده از تکنولوژی‌هایی مانند هوش مصنوعی و مانیتورینگ فشار شد.
• تمرکز بر بازچرخانی: در بلندمدت، باید بر بازچرخانی آب، تصفیه پساب و مدیریت بهتر آب‌های زیرزمینی تمرکز شود. این راهکارها نیازمند اقدامات فرهنگی در کنار تأمین اعتبار هستند.
• کاهش وابستگی اقتصادی به آب: لازم است وابستگی اقتصاد کشور به آب کاهش یابد. این امر شامل ایجاد مشاغل جایگزین در مناطقی با کشاورزی ناکارآمد و سرمایه‌گذاری در بخش‌هایی مانند گردشگری است.

وی الگوی حکمرانی آب در ایران را دستوری (از بالا به پایین) دانست، درحالی‌که در کشورهایی مانند آمریکا، مدیریت آب بین سازمان‌های محلی و ذی‌نفعان (کشاورزان، گروه‌های مدنی و محیط‌زیستی) تقسیم شده و امور با تعامل مدنی و دموکراتیک (از پایین به بالا) حل و فصل می‌شود. او نمونه موفق مدیریت آبخوان «ادواردز» در تگزاس را به‌عنوان الگویی از مشارکت مدنی و پایش دائمی برای حفظ توازن منابع زیرزمینی ذکر کرد. منبع: خبرآنلاین