تهران، ایران – در گزارشی کم‌سابقه که زنگ خطر را برای پایتخت و بخش‌های گسترده‌ای از ایران به صدا درآورده است، شبکه خبری سی‌ان‌ان از بحران آب بی‌سابقه‌ای خبر داد که ناشی از بدترین خشکسالی در چهار دهه اخیر است. این گزارش نشان می‌دهد که مخازن تأمین‌کننده آب تهران به شدت خطرناکی کاهش یافته و رئیس‌جمهور، مسعود پزشکیان، هشدار داده که در صورت ادامه خشکسالی، ممکن است ساکنان ناچار به تخلیه شهر شوند.

کاهش ذخایر سدها و هشدار رئیس‌جمهور

طبق گزارش سی‌ان‌ان، تهران و حدود ۲۰ استان دیگر درگیر بحرانی هستند که کارشناسان آن را فاجعه‌بار می‌دانند. آمارها نگران‌کننده است:

• سدهای تهران: مخازن اصلی تأمین‌کننده آب پایتخت تنها بین ۸ تا ۱۱ درصد ظرفیت خود پر هستند.
• سد لتیان: تنها حدود ۹ درصد ظرفیت.
• سد امیرکبیر: فقط حدود ۸ درصد ظرفیت.
• مشهد: وضعیت در دومین شهر بزرگ ایران وخیم‌تر است؛ مخازن تأمین‌کننده آب مشهد تنها حدود ۳ درصد پر هستند.

آقای پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، اوایل ماه جاری در سخنانی که جدیت بحران را نشان می‌دهد، هشدار داد: «اگر تا دسامبر در تهران باران نبارد، آب جیره‌بندی خواهد شد» و اگر نبود باران ادامه پیدا کند، ساکنان «باید تخلیه شوند». هرچند کارشناسان تخلیه کامل شهری ۱۵ میلیونی را غیرعملی می‌دانند، اما این سخنان عمق وخامت اوضاع را آشکار می‌کند.

ریشه‌های بحران: سوءمدیریت و تغییرات اقلیمی

کارشناسان دلایل متعددی را برای تشدید این بحران آب در ایران، که کشوری عمدتاً نیمه‌خشک است، برمی‌شمارند:

سوءمدیریت و سیاست‌های غلط: به گفته امیر آقاکوچک، استاد دانشگاه کالیفرنیا ارواین، هدف دولت برای «خودکفایی غذایی» و سیاست‌های دهه‌های اخیر، گسترش کشاورزی آبی در مناطق خشک را تشویق کرده است.

• کشاورزی آب‌بر: حدود ۹۰ درصد از آب ایران صرف بخش کشاورزی می‌شود، با محصولاتی بسیار پرمصرف مانند برنج.
• ورشکستگی آبی: کاوه مدنی، رئیس مؤسسۀ دانشگاه ملل متحد در آب، محیط‌زیست و سلامت، هشدار می‌دهد که ایران دچار «ورشکستگی آبی» است، به این معنی که کشور با سرعتی بسیار بیشتر از میزان تجدید، از منابع زیرزمینی (حساب پس‌انداز) برداشت می‌کند.
• زیرساخت‌های فرسوده: محسن ب. مسگران از دانشگاه کالیفرنیا دیویس می‌گوید که «حدود ۳۰ درصد آب آشامیدنی تصفیه‌شده از طریق شبکه‌های قدیمی و پرنشت از دست می‌رود.»

مدنی تغییرات اقلیمی را «بنزین روی آتش» می‌نامد و تأکید می‌کند که ایران اکنون در ششمین سال پیاپی خشکسالی با شدت و مدتی بی‌سابقه در دوران مدرن قرار دارد. تحلیل‌ها نیز نشان می‌دهد شرایط آب‌وهوایی کنونی بدون تغییرات اقلیمی ناشی از انسان ممکن نبود.

در حالی که مقامات جیره‌بندی رسمی را تأیید نکرده‌اند، ساکنان تهران از کاهش محسوس فشار آب و خشک شدن مقطعی شیرهای آب خبر می‌دهند. این در حالی است که امیدهای مردم برای بارندگی حیاتی در پاییز جز چند بارش پراکنده، به جایی نرسیده است.

در کوتاه‌مدت، دولت به اقداماتی مانند بارورسازی ابرها روی آورده، هرچند که درباره اثربخشی آن اجماع علمی اندکی وجود دارد. همچنین، احتمال تخلیه‌های موقتی شهر برای حفظ ذخایر آب مطرح است. تابستان گذشته نیز مقامات تعطیلات اضطراری اعلام کردند تا مردم شهر را ترک کنند.

آقاکوچک هشدار می‌دهد که حتی با آمدن باران، آبخوان‌هایی که تخلیه شده‌اند و اکوسیستم‌هایی که فروپاشیده‌اند، به‌راحتی احیا نخواهند شد. مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران، نیز در اظهارنظری کنایه‌آمیز ابراز امیدواری کرد که شاید مردم نباید سنت‌های دعا برای باران را فراموش کنند.

در پایان، سی‌ان‌ان تأکید می‌کند که بحران آب دیگر تنها یک مسئله زیست‌محیطی نیست، بلکه «هرچه بیشتر، به آیندۀ اجتماعی و سیاسی ایران گره می‌خورد.» منبع: رویداد24