شو دونگیو اظهار داشت که کشاورزی باید از تمرکز صرف بر تولید مقدار کافی غذا فراتر رفته و تأکید بیشتری بر تأمین غذاهای متنوع و مغذی مورد نیاز برای رژیم‌های غذایی سالم داشته باشد. مدیرکل فائو بر نقش محصولات باغبانی در ارتقای تغذیه، پایداری معیشت و ایجاد سیستم‌های کشاورزی-غذایی تاب‌آورتر تأکید کرد.

وی در کنگره بین‌المللی باغبانی ۲۰۲۶ در کیوتو خطاب به حاضرین گفت: «موفقیت دیگر نمی‌تواند صرفاً با میزان غذای تولیدی سنجیده شود؛ بلکه باید بررسی شود که آیا کشاورزی غذای مورد نیاز جوامع سالم را تأمین می‌کند و آیا این غذاها برای همه قابل دسترسی، در دسترس و مقرون‌به‌صرفه هستند یا خیر.» وی به نقش میوه‌ها، سبزیجات و سایر محصولات باغبانی در رژیم غذایی سالم، تنوع زیستی، تاب‌آوری اقلیمی و معیشت مردم اشاره نمود.

بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴، رشد تولید میوه و سبزیجات سریع‌تر از غلات بوده است و اکنون باغبانی تقریباً یک‌چهارم ارزش تولیدات کشاورزی جهان — حدود ۱.۴ تریلیون دلار — را تشکیل می‌دهد. صادرات این بخش در این دوره سالانه حدود ۲.۶ درصد رشد داشته و تا سال ۲۰۲۴ به ۱۷۵ میلیون تن به ارزش ۲۴۰ میلیارد دلار رسیده است. اما مدیرکل فائو به دانشمندان، سیاست‌گذاران و فعالان این حوزه یادآور شد که با وجود این موفقیت اقتصادی، وضعیت تغذیه و سلامت جوامع به همان میزان بهبود نیافته است.

بهره‌وری، دسترسی‌پذیری و قدرت خرید

مدیرکل فائو بهره‌وری، دسترسی‌پذیری و توان مالی (مقرون‌به‌صرفه بودن) را به عنوان سه چالش متقابل برای آزادسازی ظرفیت کامل تغذیه‌ای باغبانی برشمرد:

• بهره‌وری: عملکرد محصولات باغبانی سالانه کمتر از یک درصد رشد داشته و به دلیل کمبود سرمایه‌گذاری در تحقیقات، ژنتیک و زیرساخت‌ها، از رشد غلات عقب مانده است.

• دسترسی‌پذیری: تازه‌ترین تحلیل‌های فائو نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۳ تنها حدود نصف کشورهای جهان میوه و سبزی کافی برای دستیابی به هدف مشترک فائو و سازمان جهانی بهداشت (مصرف ۴۰۰ گرم برای هر فرد در روز) تولید کرده‌اند. میانگین مصرف جهانی بسیار کمتر از این میزان و حدود ۸۰ گرم میوه و ۱۹۰ گرم سبزیجات برای هر نفر در روز برآورد می‌شود.

• قدرت خرید (مقرون‌به‌صرفه بودن): قیمت تولیدکننده بین سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵ در ۸۹ درصد کشورها برای میوه و ۹۳ درصد برای سبزیجات افزایش یافته است که میانگین رشد سالانه آن به ترتیب ۴.۲ درصد و ۴.۷ درصد بوده است.

روندهای فعلی نشان‌دهنده شکاف‌های جدی در آینده است. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که تا سال ۲۰۵۰، کمتر از یک‌سوم کشورهای آفریقای زیرصحرا منابع میوه و سبزی کافی برای برآورده کردن توصیه مشترک فائو و WHO را خواهند داشت.

با توجه به محدودتر شدن منابع آب و خاک و تشدید فشارهای اقلیمی از طریق افزایش دما، کمبود آب، رویدادهای شدید آب‌و‌هوایی، آفات و بیماری‌ها، مدیرکل فائو خواستار سرمایه‌گذاری در بذور و نهال‌های اصلاح‌شده، خاک‌های سالم‌تر، آبیاری کارآمد، مکانیزاسیون، فناوری‌های دیجیتال، خدمات ترویج، سیستم‌های پس از برداشت و پیوندهای قوی‌تر میان تولیدکنندگان و بازارها شد. وی با تأکید بر افزایش کارایی تولید گفت: «رشد آینده باید عمدتاً از طریق تولید بیشتر با منابع کمتر حاصل شود.»

نوآوری باید به دست کشاورزان برسد

مدیرکل فائو تأکید کرد که پیشرفت نیازمند تحول است، نه فقط توسعه سطحی، و کشاورزان باید در مرکز این تحول باشند: «هیچ نوآوری، سیاست یا سرمایه‌گذاری بدون دانش، اعتماد و مشارکت کشاورزان به موفقیت نخواهد رسید. دستاوردهای دانشمندان و پژوهشگران باید توسط کشاورزان پذیرفته و کاربردی شود.»

هوش مصنوعی، ویرایش ژنوم و ابزارهای دیجیتال در حال شتاب‌بخشی به اصلاح نژاد و کاهش ضایعات پس از برداشت هستند. وی به کارهای مرکز مشترک FAO/IAEA در زمینه جهش‌زایی اشاره کرد که به معرفی رسمی بیش از ۳۴۵۰ واریته محصول در بیش از ۷۰ گونه گیاهی (از جمله بسیاری از میوه‌ها و سبزیجات) کمک کرده است.

وی خواستار آن شد که نوآوری‌ها به‌ویژه برای کشاورزان خرد که بخش اعظم تولیدات باغبانی جهان را تأمین می‌کنند، قابل دسترسی، ارزان و پذیرفتنی باشند. مزارع ۲۰ هکتار یا کمتر بیش از نیمی از تولید میوه و سبزیجات جهان را به خود اختصاص می‌دهند که این میزان در آسیا و آفریقای زیرصحرا به بیش از ۸۰ درصد می‌رسد. او همچنین از دولت‌ها خواست تا از طریق پژوهش، سیستم‌های بذر، زیرساخت‌ها، سیاست‌های تجاری و بازارهایی که پاداش کیفیت و ارزش تغذیه‌ای را می‌دهند، از این بخش حمایت کنند.

تلفیق سنت و نوآوری

مدیرکل فائو اظهار داشت که آینده باید از دانش سنتی نسل‌های گذشته نیز بهره ببرد و به اقدامات فائو در این زمینه اشاره کرد. نزدیک به نصف ۱۰۴ سیستمی که تحت عنوان «میراث کشاورزی با اهمیت جهانی» (GIAHS) در فائو به ثبت رسیده‌اند، با باغبانی مرتبط هستند؛ از باغ‌های عناب در شهرستان جیا در چین گرفته تا نخلستان‌ها و باغات زیتون در واحه سیوه مصر و کشاورزی پلکانی در آند پرو.

وی در نشست پرسش و پاسخ همچنین بر استفاده از فناوری‌های پیشرفته به عنوان محرک‌هایی برای آزادسازی ظرفیت کامل محصولات و روش‌های سنتی تأکید کرد. او بر لزوم هدایت مصرف‌کنندگان به سمت تغییر الگوی مصرف جهت انطباق با شرایط جدید و کاهش ضایعات غذایی تأکید نمود.

فائو از این تلاش‌ها از طریق رویکرد «کشاورزی هوشمند» و ابتکاراتی چون «یک کشور، یک محصول اولویت‌دار»، «ابتکار دست در دست» و «ابتکار شهرهای سبز» حمایت می‌کند.

گزارش آتی فائو با عنوان آزادسازی ظرفیت کامل میوه‌ها و سبزیجات در سطح جهان که انتظار می‌رود در سال ۲۰۲۷ منتشر شود، روندهای تولید، تجارت و مصرف را بررسی کرده و به موضوعات محوری بخش میوه و سبزیجات از جمله معیشت، سلامت، بهره‌وری، سلامت گیاه، تأمین بذر و بازارها خواهد پرداخت. منبع: فائو