گزارش فائو بر نقش حیاتی جنگلها در امنیت غذایی و تغذیه تأکید میکند
از کشورها دعوت شده است تا جنگلها را در محور سیاستهای غذایی و تغذیهای خود قرار دهند.
جنگلها و درختان نقشی حیاتی در تامین غذای مغذی ایفا میکنند و بیش از ۵ میلیارد نفر در سراسر جهان برای امرار معاش خود تا حدودی به آنها وابسته هستند. با این حال، مساهمت آنها در امنیت غذایی و تغذیه، تا حد زیادی در آمارها و چارچوبهای سیاستگذاری ملی مغفول مانده است.
گزارش جهانی جدیدی که روز سهشنبه توسط سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) منتشر شده و با همکاری اتحادیه چشمانداز (Landscape Alliance) تهیه شده است، بر اهمیت جنگلها در کاهش گرسنگی و فقر تأکید کرده و از کشورها میخواهد که آنها را در سیاستهای سامانههای کشاورزی و غذایی بگنجانند.
شو دونگیو، مدیرکل فائو، در دیباچه این گزارش نوشته است: «با همکاری یکدیگر و ادغام کامل جنگلها در راهبردهای ملی، منطقهای و جهانی، میتوانیم سامانههای کشاورزی و غذایی کارآمدتر، فراگیرتر، تابآورتر و پایدارتری بسازیم. ما باید این کار را انجام دهیم، زیرا حفاظت و مدیریت پایدار جنگلها برای تغذیه مردم، حفظ سیاره زمین و بهبود رفاه نسلهای کنونی و آینده بنیادی است.»
این گزارش با عنوان جنگلها برای غذا: تغذیه مردم، حفظ سیاره زمین در برههای حساس منتشر میشود. بر اساس آخرین گزارش سازمان ملل در مورد وضعیت امنیت غذایی و تغذیه در جهان، حدود ۶۴۵ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ گرسنگی مزمن را تجربه کردهاند.
در عین حال، جنگلها در سراسر جهان همچنان با چالشهایی مواجه هستند. طی دهه گذشته، جهان به طور متوسط سالانه ۱۰.۹ میلیون هکتار از جنگلهای خود را از دست داده است. جنگلزدایی و تخریب جنگلها، زیستتنوع را کاهش میدهد، خدمات زیستبوم (اکوسیستم) را تضعیف میکند و در نهایت میتواند به بهرهوری کشاورزی و دسترسی به غذای مغذی آسیب بزند.
مشارکتهای کلیدی جنگلها
پیوندهای محکمی میان پوشش جنگلی و کیفیت رژیم غذایی وجود دارد. به عنوان مثال، مطالعهای در آفریقا نشان داد کودکانی که در مناطق دارای پوشش درختی بیشتری زندگی میکنند، رژیمهای غذایی متنوعتر و مغذیتری دارند.
جنگلها و درختان با تأمین میوهها، آجرها (مغزها)، غدههای خوراکی، قارچها، حشرات خوراکی و گوشت شکار از امنیت غذایی و تغذیه حمایت میکنند. بیش از ۵۰,۰۰۰ گونه وحشی برای غذا، دارو و مقاصد دیگر استفاده میشوند که شامل دستکم ۱۰,۰۰۰ گونه است که مستقیماً به عنوان غذا مصرف میشوند. در برخی از جوامع وابسته به جنگل، غذاهای جنگلی میتوانند تا ۸۰ درصد از نیاز روزانه به پروتئین را تأمین کنند.
میوههای جنگلی سرشار از مواد معدنی و ویتامینها هستند، در حالی که دانهها و مغزها کالری، روغن و پروتئین را به رژیم غذایی اضافه میکنند. ریشهها و غدههای خوراکی منابع کربوهیدرات هستند و قارچها مواد مغذی مهمی مانند پتاسیم، سلنیوم و ویتامینها را تأمین میکنند. برگهای وحشی منابع غنی از پروتئین و ریزمغذیها از جمله ویتامین A، کلسیم و آهن هستند که اغلب در رژیم غذایی جوامع آسیبپذیر از نظر تغذیهای ناکافی هستند.
جنگلها همچنین به سلامت کمک میکنند. بیش از ۱ میلیارد نفر در سراسر جهان به گیاهان دارویی حاصل از جنگلها متکی هستند، از جمله درمانهایی برای بیماریهایی که میتوانند بر جذب مواد مغذی و رفاه کلی تاثیر بگذارند.
فراتر از غذا و سلامت، جنگلها سوخت (حدود ۱.۸ میلیارد نفر برای پخت و پز به سوخت چوبی متکی هستند)، درآمد و اشتغال ایجاد میکنند و در عین حال از تنوع زیستی، حاصلخیزی خاک، منابع آبی و کاهش تغییرات اقلیمی پشتیبانی میکنند.
این منافع با مشارکتهای گستردهتر جنگلها در تابآوری اقتصادی و خدمات زیستبومی که جوامع، شهرها و چشماندازهای مولد را حفظ میکنند، تکمیل میشود: حوزههای آبخیز جنگلی بیش از ۸۵ درصد از شهرهای بزرگ را با آب شیرین تأمین میکنند و از طریق خدمات حیاتی زیستبوم از جمله تنظیم آب، حفاظت از خاک، گردش مواد مغذی، گردهافشانی، کنترل آفات و حفظ تنوع زیستی، از کشاورزی، دامداری و شیلات حمایت میکنند. در بسیاری از مناطق، جنگلها همچنین تا ۲۰ درصد از درآمد خانوارهای روستایی را تولید میکنند و به عنوان تورهای ایمنی ضروری در دورههای ناامنی غذایی و مشکلات اقتصادی عمل میکنند.
این گزارش تفاوتهای منطقهای را در میزان مشارکت غذاهای جنگلی در امنیت غذایی و تغذیه برجسته میکند. در بخشهایی از آفریقا، برخی جوامع تا ۸۰ درصد از پروتئین روزانه خود را از گوشت شکار به دست میآورند. در آمازون، ماهیها ۴۴ درصد از کل غذای مصرفی (از نظر وزنی) را به همراه گوشت شکار، گردوی برزیلی و میوه آکای تشکیل میدهند.
آسیا دارای بیشترین تعداد گونههای جنگلی وحشی مورد استفاده برای غذا است. در اروپا، نظرسنجی شامل ۲۸ کشور نشان داد که ۹۰ درصد از پاسخدهندگان حداقل یک غذای جنگلی را در سال مصرف میکنند، در حالی که بیش از یک سوم آنها سالانه گوشت شکار میخورند. در آمریکای شمالی، گوشت شکار بیشتر برای تفریح استفاده میشود تا تفقد و تامین معاش.
این گزارش همچنین پیشرفتهای صورتگرفته در اجرای توصیههای سیاستی سال ۲۰۱۷ کمیته امنیت غذایی جهان در مورد جنگلداری پایدار برای امنیت غذایی و تغذیه را از طریق مطالعات موردی از چین، جمهوری دومینیکن، مراکش، ترکیه و اوروگوئه بررسی میکند.
توصیههای سیاستی
با وجود اهمیت آنها، مساهمت جنگلها و درختان در امنیت غذایی و تغذیه همچنان به طور کافی در سیاستها و برنامهریزیهای مربوط به جنگل و سامانههای کشاورزی-غذایی منعکس نشده است. این امر تا حدی به دلیل فقدان تعاریف و روششناسیهای توافقشده جهانی برای اندازهگیری غذاهای جنگلی و خدمات زیستبومی جنگل و همچنین رویکردهای سیاستی پراکنده است.
این گزارش ۱۲ توصیه را برای بهرهبرداری کامل از مساهمت جنگلها در امنیت غذایی و تغذیه در سراسر بخشهای سیاستی، مدیریتی، اطلاعاتی و حکمرانی ارائه میدهد.
این توصیهها عبارتند از:
اتخاذ سیاستهای یکپارچه و متناسب با شرایط و تقویت چارچوبهای قانونی و سیاستی؛
تنوعبخشی به سامانههای تولید و ارتقای مدیریت و استفاده پایدار از غذاهای جنگلی؛
افزایش سرمایهگذاری عمومی و تجهیز منابع مالی متنوع برای کشاورزی و مدیریت پایدار جنگلها؛
تقویت سامانههای دادههای مربوط به غذای جنگلی و سرمایهگذاری در تحقیق، نوآوری و فناوری؛
ظرفیتسازی نهادی و انسانی و ارتقای مشارکتهای چندبخشی میان دولتها، جامعه مدنی و بخش خصوصی.
اقدامات فائو
افزایش هزینههای غذا و انرژی، بیثباتی اقتصادی، پیامدهای اقلیمی و آثار باقیمانده از همهگیری کووید-۱۹ همچنان امنیت غذایی میلیونها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهد. در همین حال، پیشبینی میشود که جمعیت جهان طی ۲۵ سال آینده نزدیک به ۱ میلیارد نفر افزایش یابد.
در این پسزمینه، جنگلها نقش فزایندهای در تقویت امنیت غذایی، بهبود تغذیه و کمک به جوامع برای ایجاد تابآوری ایفا میکنند.
فائو دادههای جنگلی، تخصص فنی، راهنماییهای سیاستی و حمایتهای کشوری را ترکیب میکند تا به دولتها کمک کند نقش حیاتی جنگلها در امنیت غذایی و تغذیه را در تمام سیاستها و برنامههای مدیریتی مربوطه تقویت کنند. فائو همچنین اعضا و شرکا را برای ارتقای اقدام هماهنگ در سراسر بخشها گرد هم میآورد.