چگونه ۹ میلیارد نفر را در سال ۲۰۵۰ سیر کنیم؟
سیاره ما در آستانه یک چالش بیسابقه قرار دارد. پیشبینی میشود تا سال ۲۰۵۰، جمعیت جهان با ۳۴ درصد افزایش نسبت به امروز، به ۹.۱ میلیارد نفر برسد. این جمعیت نه تنها بزرگتر، بلکه شهرنشینتر (۷۰ درصد ساکن شهرها) و ثروتمندتر خواهد بود. برای تأمین غذای این جهان جدید، تولیدات کشاورزی باید به شکلی خیرهکننده، یعنی ۷۰ درصد، افزایش یابد. این به معنای تولید سالانه ۳ میلیارد تن غلات و ۴۷0 میلیون تن گوشت است. سوال اساسی این است: آیا سیاره ما و سیستمهای کشاورزی کنونی توانایی پاسخ به این تقاضای عظیم را دارند؟ پاسخ، یک «بله» محتاطانه است؛ بله، به شرط آنکه از امروز با اراده سیاسی و سرمایهگذاری هوشمندانه اقدام کنیم.
این مقاله خلاصهای تحلیلی از گزارش مهم «چگونه جهان را در سال ۲۰۵۰ تغذیه کنیم؟» است که توسط کارشناسان فائو تهیه شده. این گزارش، یک نقشه راه برای سیاستگذاران جهت مقابله با چالشهای آینده امنیت غذایی ارائه میدهد.
معادله تولید: چگونه ۷۰ درصد غذای بیشتر تولید کنیم؟
اولین پاسخ به چالش افزایش تولید، گسترش زمینهای کشاورزی نیست. طبق برآوردها، تنها ۲۰ درصد از افزایش تولید مورد نیاز در کشورهای در حال توسعه از طریق توسعه اراضی جدید حاصل خواهد شد. راه حل اصلی در جایی دیگر نهفته است:
افزایش بهرهوری. ۸۰ درصد از رشد تولید باید از طریق افزایش عملکرد در واحد سطح (Yield) و افزایش تعداد دفعات کشت در سال (Cropping Intensity) به دست آید.
اینجاست که با اولین مانع بزرگ روبرو میشویم. نرخ رشد عملکرد غلات اصلی در جهان از دهه ۱۹۶۰ به طور پیوسته در حال کاهش بوده و از ۳.۲ درصد در سال به ۱.۵ درصد در سال ۲۰۰۰ رسیده است. برای معکوس کردن این روند و دستیابی به بهرهوری لازم، سرمایهگذاری گسترده در تحقیق و توسعه کشاورزی (R&D) حیاتی است. این سرمایهگذاریها که بازدهی بین ۳۰ تا ۷۵ درصد دارند، یکی از مولدترین سرمایهگذاریهای ممکن محسوب میشوند، اما متاسفانه در بسیاری از کشورهای کمدرآمد نادیده گرفته شدهاند.
علاوه بر تحقیق، سرمایهگذاری مستقیم در زیرساختهای کشاورزی نیز به شدت مورد نیاز است. برآورد میشود که برای دستیابی به تولید مورد نیاز، کشورهای در حال توسعه نیازمند ۸۳ میلیارد دلار سرمایهگذاری خالص سالانه در بخش کشاورزی هستند. این رقم نشاندهنده یک شکاف بزرگ است؛ در حال حاضر سطح سرمایهگذاری سالانه حدود ۱۴۲ میلیارد دلار است، در حالی که نیاز واقعی (شامل استهلاک) ۲۰۹ میلیارد دلار تخمین زده میشود. این یعنی سرمایهگذاریها باید حدود ۵۰ درصد افزایش یابند.
فراتر از تولید: چالش دسترسی و گرسنگی پنهان
تولید غذای کافی در سطح جهانی به تنهایی تضمینکننده امنیت غذایی برای همگان نیست. همانطور که بحرانهای اخیر نشان دادهاند، گرسنگی میتواند حتی در میان انبوهی از مواد غذایی نیز وجود داشته باشد. مشکل اصلی، عدم دسترسی به غذا به دلیل فقر و نبود شبکههای حمایت اجتماعی مؤثر است.
تجربه کشورهایی که در کاهش گرسنگی موفق بودهاند، نشان میدهد که منبع رشد اقتصادی اهمیت بسیاری دارد. رشد اقتصادی که از بخش کشاورزی، به ویژه از کشاورزان خردهپا، نشأت میگیرد، حداقل دو برابر مؤثرتر از رشد سایر بخشها در بهبود وضعیت فقیرترین اقشار جامعه است. این موضوع جای تعجب ندارد، زیرا ۷۵ درصد از فقرای جهان در مناطق روستایی زندگی میکنند و معیشتشان به طور مستقیم یا غیرمستقیم به کشاورزی وابسته است. بنابراین، سیاستهایی که از این گروه حمایت میکنند، به طور مستقیم به ریشه گرسنگی حمله میکنند.
ریسکهای بزرگ پیش رو
مسیر رسیدن به امنیت غذایی در سال ۲۰۵۰ با دو تهدید بزرگ و جدی مواجه است که میتوانند تمام معادلات را بر هم بزنند.
اولین و بزرگترین تهدید، تغییرات اقلیمی است. اگرچه کشورهای نیمکره جنوبی کمترین نقش را در ایجاد این بحران داشتهاند، اما بیشترین آسیب را از آن خواهند دید. پیشبینی میشود که تولیدات کشاورزی آفریقا تا اواخر قرن حاضر ممکن است بین ۱۵ تا ۳۰ درصد کاهش یابد. افزایش فراوانی رویدادهای آبوهوایی شدید مانند خشکسالی و سیل، ثبات تولید غذا را به خطر میاندازد و کشاورزی را مجبور به سازگاری با شرایط جدید میکند.
دومین تهدید، گسترش تولید سوختهای زیستی (Biofuels) از محصولات کشاورزی است. بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۸، تولید این سوختها بیش از سه برابر شد. این امر رقابتی مستقیم بین «غذا» و «سوخت» برای منابع محدودی مانند زمین و آب ایجاد میکند. این رقابت میتواند قیمت مواد غذایی را افزایش داده و امنیت غذایی فقرا را به طور جدی به خطر اندازد. یک مطالعه تخمین میزند که ادامه این روند میتواند تعداد کودکان دچار سوءتغذیه را در آفریقا و جنوب آسیا میلیونها نفر افزایش دهد.
فراخوانی برای اراده سیاسی
جهان از نظر منابع، فناوری و دانش، توانایی لازم برای ریشهکن کردن گرسنگی و تأمین امنیت غذایی پایدار برای همه را دارد. چالش اصلی، کمبود منابع نیست، بلکه کمبود اراده سیاسی برای ایجاد تغییرات لازم است. برای رسیدن به جهانی بدون گرسنگی در سال ۲۰۵۰، باید از امروز اقدام کرد. این اقدامات باید شامل افزایش چشمگیر سرمایهگذاری در کشاورزی پایدار، تقویت تحقیق و توسعه برای افزایش بهرهوری، اصلاح نظام تجارت جهانی به نفع کشاورزان کوچک، و ایجاد شبکههای حمایت اجتماعی قدرتمند برای تضمین دسترسی همگان به غذا باشد. این یک مسئولیت جهانی است که موفقیت در آن، آینده بشریت را رقم خواهد زد.
امنیت غذایی یک مسئله جهانی است که از مزرعه محلی ما آغاز میشود. در پویش «آب، زندگی، آینده»، ما به قدرت دانش برای ایجاد تغییر باور داریم. با حمایت از کشاورزان محلی، کاهش ضایعات غذایی و درخواست برای سرمایهگذاریهای هوشمندانه در کشاورزی، شما نیز میتوانید در ساختن آیندهای امن از نظر غذایی سهیم باشید. مسئولیت ما فراتر از بشقاب غذای امروز ماست.