نویسندگان این گزارش تحلیلی که در می ۲۰۲۶ در پایگاه مؤسسه منابع جهان (WRI) منتشر شده است، معتقدند که ادغام داده‌های هواشناسی در سیستم‌های درمانی، ستون پایداری جوامع در برابر بحران‌های آینده است. وقتی طوفان ملیسا (Hurricane Melissa) در اکتبر ۲۰۲۵ کشور جزیره‌ای جامائیکا را درنوردید، بسیاری از مراکز بهداشتی و درمانی این جزیره خاموش و غیرفعال شدند؛ سقف‌ها از بین رفتند، برق قطع شد و منابع تأمین آب نابود گشتند. اما با این حال، سه بیمارستان همچنان باز و فعال باقی ماندند. این امر به این دلیل امکان‌پذیر بود که خدمات اطلاعات اقلیمی پیش از آن به شناسایی جوامع مستعد طوفان کمک کرده بود و این مراکز درمانی، سال‌ها قبل از طریق ابتکار عمل بیمارستان‌های هوشمند سازمان بهداشت پان‌آمریکایی، بهسازی و مقاوم‌سازی شده بودند. سقف‌های تقویت‌شده، پنل‌های خورشیدی، ژنراتورهای پشتیبان و سیستم‌های جمع‌آوری آب باران، این بیمارستان‌ها را در طول طوفان و هرج‌و‌مرج پس از آن پابرجا و فعال نگه داشتند. در پی این اقدام، وضعیت بیماران تروما و اورژانسی تثبیت شد، نوزادان توانستند متولد شوند و کادر درمان به کار خود ادامه دادند.

جهان برای پیامدها و اثرات ناگوار آب‌و‌هوای شدید آماده نیست. اقلیم ما به سرعت در حال تغییر است و بیشتر بخش‌های دنیا برای آن آمادگی ندارند. اما دولت‌ها با در اختیار داشتن ابزارهای مناسب و سرمایه‌گذاری‌های هوشمندانه و سازگار با اقلیم، می‌توانند هم‌زمان با تشدید این بلایا، مردم را زنده نگه دارند و از عملکرد پایدار سیستم‌های بهداشتی خود اطمینان حاصل کنند؛ اقداماتی که هزینه اجرای آن‌ها بسیار کمتر از آن چیزی است که مقامات فکر می‌کنند. عواقب و پیامدهای یک جهان بیش از حد گرم شده در همه جا در حال رخ دادن است: در اتاق‌های اورژانس و در کف کارخانه‌ها، در خانه‌های افراد سالخورده‌ای که دسترسی کافی به سیستم‌های سرمایشی ندارند، و در روستاهایی که کودکان در آن‌ها برای پیدا کردن آب آشامیدنی سالم دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند. در این میان، مردمی که در فقر زندگی می‌کنند سخت‌ترین ضربه را می‌بینند؛ چرا که مشاغل آن‌ها اغلب گزینه‌ای جز ادامه کار برایشان باقی نمی‌گذارد، چه این کار در هوای شدیداً گرم فضای باز باشد و چه در محیط‌های بسته بدون سیستم سرمایشی مناسب.

بر اساس آخرین برآوردهای مدل‌سازی شده، سالانه نزدیک به ۵۰۰ هزار نفر در سراسر جهان به دلایل مرتبط با گرما جان خود را از دست می‌دهند. ما همچنین می‌دانیم که دماهای گرم‌تر، شرایط را برای شیوع و گسترش بیماری‌های منتقله از طریق ناقدین (حشرات) تسهیل می‌کند؛ به عنوان نمونه، کشور برزیل در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۰ میلیون مورد ابتلا به تب دنگی و بیش از ۶۳۰۰ مرگ ناشی از این ویروس منتقله از طریق پشه را گزارش کرد. سیل‌ها و رانش‌های زمین در کنیا، اتیوپی و تانزانیا در مارس امسال جان صدها نفر را ظرف چند روز گرفت، در حالی که سیلاب‌های سنگین موسمی در سال گذشته باعث مرگ بیش از ۱۰۰۰ نفر و مصدومیت تعداد مشابهی در پاکستان و هند شد. سازمان جهانی هواشناسی (WMO) نیز اخیراً تأیید کرده است که احتمال وقوع پدیده ال‌نینو افزایش یافته و شانس شکل‌گیری آن تا اواسط سال ۲۰۲۶ حدود ۸۰ درصد برآورد می‌شود؛ این بدان معناست که ریسک‌های آب‌و‌هوایی شدید که می‌توانند بر سلامت انسان تأثیر بگذارند، در آستانه تشدید بیشتر قرار دارند. طبق برآوردهای بانک جهانی، تا سال ۲۰۵۰، پیامدهای بهداشتی مرتبط با اقلیم می‌تواند باعث مرگ نزدیک به ۱۶ میلیون نفر و خسارت اقتصادی ۲۱ تریلیون دلاری در کشورهای کم‌درآمد و متوسط شود. این آمارها تکان‌دهنده و مبهوت‌کننده هستند، اما یک سرنوشت حتمی و غیرقابل تغییر نیستند؛ چرا که ما می‌دانیم چه اقداماتی برای پیش‌بینی بهتر این خطرات بهداشتی ناشی از اقلیم، پیش از آنکه به ویزیت‌های اضطراری در اتاق اورژانس تبدیل شوند، نیاز است.

مداخله از طریق خدمات اقلیمی در بخش سلامت

این دست از اقدامات مداخله‌جویانه، همان چیزی است که متخصصان آن را خدمات اقلیمی برای سلامت می‌نامند. این اصطلاح به معنای استفاده از اطلاعات هواشناسی و اقلیمی برای کمک به مقامات بهداشتی، بیمارستان‌ها و جوامع محلی است تا بتوانند پیش از وقوع یک بلای طبیعی یا شیوع یک بیماری، آن را پیش‌بینی کرده و برای آن آماده شوند. سیستم‌های بهداشتی می‌توانند از این اطلاعات برای اقدام در زمان و مکانی که خطرات در بیشترین حد خود هستند استفاده کنند؛ اقداماتی نظیر تقویت تاب‌آوری بیمارستان‌ها و کلینیک‌های درمانی در برابر طوفان‌ها، فعال‌سازی هشدارهای بهداشتی مرتبط با گرما برای تنظیم تعداد کادر درمان بیمارستان‌ها پیش از جهش دما، یا پیش‌بینی خطر شیوع بیماری‌ها از طریق ردیابی تغییرات فصلی در فعالیت پشه‌ها، کیفیت آب و آلودگی هوا.

بر اساس گزارش سازگاری با خطرات بهداشتی مرتبط با اقلیم منتشر شده توسط مؤسسه منابع جهان (WRI)، این تلاش‌ها می‌توانند میلیون‌ها جان را نجات دهند و بازدهی اقتصادی کلانی تا میزان ۶۸ دلار به ازای هر یک دلار سرمایه‌گذاری به همراه داشته باشند. جلوگیری از مرگ‌و‌میرها، کاهش هزینه‌های درمان و افت کمتر بهره‌وری، همگی منجر به شکل‌گیری اقتصادهایی قوی‌تر و تاب‌آورتر و جوامعی سالم‌تر می‌شوند. این راهکارها همچنین به نسبت ارزان هستند. برای یک کشور کم‌درآمد یا متوسط با جمعیت ۲۵ میلیون نفر، تأمین مالی یک پکیج کامل از خدمات بهداشتی آگاه از اقلیم، تنها به ۱۸ میلیون دلار در سال—یعنی ۷۲ سنت به ازای هر نفر—نیاز دارد.

این پکیج شامل سیستم‌های هشدار سریع، سامانه‌های یکپارچه غربالگری و نظارت بر بیماری‌ها، کمپین‌های آگاهی‌بخشی عمومی و زیرساخت‌های بهداشتی تاب‌آور است. اگرچه هرگونه هزینه اولیه می‌تواند برای کشورهای تحت فشار بدهی دلسردکننده و دلهره‌آور باشد، اما بازدهی حاصل از این خدمات، حجم سرمایه‌گذاری اولیه را بارها و بارها کوچک و ناچیز جلوه می‌دهد. مشکل اصلی اینجاست که این خدمات به شدت با کمبود بودجه مواجه هستند و هماهنگی میان آژانس‌های دولتی، مقامات شهری و سازمان‌های مردمی و محلی اغلب وجود ندارد. حدود ۸۳ درصد از کشورهای عضو سازمان جهانی هواشناسی (WMO) اطلاعات اقلیمی را در اختیار بخش سلامت قرار می‌دهند؛ اما با این حال، بر اساس گزارش نظرسنجی سلامت و تغییرات اقلیمی سال ۲۰۲۵ سازمان جهانی بهداشت (WHO) که به زودی منتشر می‌شود، تنها نیمی از وزارتخانه‌های بهداشت ملی، اطلاعات هواشناسی و اقلیمی را در سیستم‌های خود ادغام کرده‌اند.

تجربیات موفق و برنامه‌های عملیاتی سازگاری اقلیمی در بخش بهداشت

وزارتخانه‌های بهداشت اذعان دارند که تأمین بودجه برای اقدامات برنامه‌ریزی پیش‌دستانه و مشترک کار دشواری است. با این وجود، کشورها و شهرهایی که روی این ابزارها سرمایه‌گذاری کرده‌اند، در حال لمس تأثیرات عمیق آن—یعنی نجات جان انسان‌ها و تقویت اقتصاد خود—هستند. در ایالت گجرات هند، یک سیستم هشدار سریع گرما توانست در هر یک از دو سال ابتدایی فعالیت خود، از نزدیک به ۱۲۰۰ مرگ جلوگیری کند. یک برنامه مشابه در پاکستان به آموزش کادر درمان درباره بیماری‌های مرتبط با گرما پرداخت و پذیرش در بیمارستان‌ها را تا ۳۸ درصد کاهش داد. منطق اقتصادی این سیستم‌های هشدار کاملاً روشن است: هر ۱ دلار سرمایه‌گذاری می‌تواند ۵۰ تا ۱۰۰ دلار سود و مزیت به همراه داشته باشد؛ و طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت، پیشبرد سیستم‌های مشابه در ۵۷ کشور جهان می‌تواند سالانه جان ۱۰۰ هزار نفر را نجات دهد.

این خدمات امروزه به صورت پراکنده و تکه‌تکه اجرا می‌شوند، اما شتاب و انگیزه سیاسی برای اتخاذ یک رویکرد سیستماتیک‌تر و نظام‌مند در حال رشد است. در کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل در برزیل (COP30)، بیش از ۳۰ کشور و ۵۰ سازمان، برنامه اقدام سلامت بلم (Belém Health Action Plan) را برای هدایت و پیشبرد سازگاری بخش سلامت با تغییرات اقلیمی امضا کردند. به عنوان نمونه، مکانیسم تأمین مالی مشترک WMO هدف خود را بسیج حداقل ۱۰۰ میلیون دلار برای مدرن‌سازی سیستم‌های زیربنایی داده‌های هواشناسی و اقلیمی قرار داده است که سیستم‌های هشدار سریع را در سراسر جهان تغذیه می‌کنند؛ اقدامی که از تریلیون‌ها دلار ارزش اقتصادی محافظت کرده و از امنیت جهانی حمایت می‌نماید. علاوه بر این، دولت‌های بیشتری در حال گنجاندن اولویت‌های سلامت اقلیمی در برنامه‌ریزی‌های ملی خود هستند؛ به طوری که بیش از ۹۰ درصد از برنامه‌های سازگاری ملی کشورها، حداقل حاوی یک اقدام بهداشتی و سلامت است.

خانواده‌هایی که در اکتبر گذشته در سه بیمارستان تاب‌آور در برابر بلایای طبیعی در جامائیکا مراقبت‌های حیاتی و نجات‌بخش دریافت کردند، مدیون سرمایه‌گذاری‌های هوشمندانه و سازگار با اقلیمی بودند که دولت آن‌ها سال‌ها قبل انجام داده بود. این روند باید به یک قاعده تبدیل شود تا یک استثنا. هزینه انفعال و بی‌عملی بیشتر، دیگر نه تنها با خسارت‌های اقتصادی، بلکه با جان انسان‌ها سنجیده خواهد شد. راهکارهایی وجود دارند تا دولت‌ها بدانند چه زمانی تهدیدهای بهداشتی در حال آمدن هستند، درک کنند چه کسانی آسیب‌پذیرترین‌ها می‌باشند و منابع لازم را برای پاسخگویی ارسال نمایند؛ اکنون زمان استفاده از این راهکارها فرا رسیده است.