بهترین دفاع در برابر بلایای طبیعی، خودِ طبیعت است
آنی داسگوپتا، در مقاله ای منتشر شده در موسسه منابع جهان نوشت:
من با وحشت نظارهگر سوختن اروپا بودهام. آتشسوزیهای سهمگین جنگلی، اسپانیا، فرانسه و اکنون یونان را در نوردیده، شهرها و جنگلها را تاول زده و دود سمی به آسمان فرستاده است. صدها هزار نفر از خانههای خود گریختهاند و بسیاری از آنها هنگام بازگشت، چیز زیادی برایشان باقی نخواهد ماند.
جوامع اروپایی تنها بخشی از قربانیان بیشمار این تابستانِ پر از افراط زیستمحیطی هستند. تنها در یک ماه گذشته، ما شاهد گرمای سوزان در ایالات متحده، اروپا و هند، آتشسوزیهای گسترده در اروپا، کانادا و آمریکا، و سیلهای مرگبار در هند، پاکستان و افغانستان بودهایم.
این بلایای طبیعی تیتر اصلی اخبار امروز را به خود اختصاص دادهاند، اما آنها هر چیزی هستند جز طبیعی!
انتشار گازهای گلخانهای توسط انسان، بلایای طبیعی را به سمت افراطهایی بسیار غیرطبیعی سوق میدهد. آمارها خود گویای همهچیز است: ۱۱ سال گذشته، گرمترین سالهای ثبتشده در تاریخ بودهاند. تنها در ایالات متحده، میانگین طول فصل موجهای گرما اکنون ۴۶ روز طولانیتر از دهه ۱۹۶۰ است. آتشسوزیهای جنگلی نیز به همین ترتیب رکورد میشکنند. دادههای سازمان دیدهبان جهانی طبیعت (Global Nature Watch) نشان میدهد که آتشسوزیهای امروزی دو برابر بیشتر از ۲۰ سال پیش جنگلها را میسوزانند. همچنین پیشبینی میشود که تعداد افراد در معرض خطر سیل بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۳۰ به دلیل تغییرات اقلیمی، توسعه شهری و فرونشست زمین، دو برابر شود.
این رویدادها هم بر مردم و هم بر اکوسیستمها ویرانی به بار میآورند. اما همانطور که جوامع در سراسر جهان آتشنشانان و نیروهای امدادی بیشتری را اعزام میکنند، وقت آن فرا رسیده که درک کنیم بهترین دفاع ما در برابر بلایای طبیعی ممکن است خودِ طبیعت باشد.
طبیعت سالم: ابزاری نادیده گرفتهشده در برابر گرما، آتش و سیل
ما اغلب به طبیعت به عنوان چیزی نگاه میکنیم که نیاز به حفاظت دارد. اما در مواجهه با سیلها، آتشسوزیها و گرمای تصاعدی، زمان آن فرا رسیده است که طرق متعددی را که طبیعت میتواند از ما محافظت کند، به رسمیت بشناسیم.
شاید قویترین نیروی محافظتی طبیعت، مهار بزرگترین تهدید وجودی جهان باشد. جنگلها، اقیانوسها، خاک و اکوسیستمهای طبیعی، حدود نیمی از انتشار کربن توسط انسان را جذب میکنند. این چاهک کربن طبیعی، جوامع سراسر جهان را از آثار اقلیمی شدیدتری نسبت به آنچه امروز تجربه میکنیم، مصون میدارد.
طبیعت سپری در برابر تهدیدات فعلی اقلیمی نیز ارائه میدهد. رهبران اغلب به زیرساختهای دستساز بشر به عنوان اقدامات لازم برای تابآوری اقلیمی روی میآورند — دیوارهای دریایی برای جلوگیری از سیل، ساختمانهای مجهز به تهویه مطبوع برای غلبه بر گرمای شدید، و لولههایی برای نگهداری و هدایت آبهای سطحی. با این حال، راهکارهای مبتنی بر طبیعت بسیاری از همین خدمات را ارائه میدهند — اغلب با انعطافپذیری بیشتر، هزینه ارزانتر و منافع جانبی قابل توجه.
گرمای شدید را در نظر بگیرید؛ یکی از فراگیرترین و رو به رشدترین تهدیداتی که شهرهای امروز با آن مواجهاند. سالانه نزدیک به ۵۰۰,۰۰۰ نفر بر اثر دماهای سوزان جان خود را از دست میدهند. این امر هم از نظر سلامت عمومی و هم از منظر عدالت اجتماعی کاملاً غیرقابل قبول است. گرمای بالا بهویژه برای گروههای آسیبپذیر مانند زنان باردار، کودکان و سالمندان خطرناک است. دما اغلب در محلههای فقیرنشین که فاقد ساختمانهای نوساز، سیستمهای سرمایشی و سایه هستند، در بالاترین حد خود قرار دارد.
راهکارهای ضروری زیادی برای دماهای بالاتر وجود دارد، اما یکی از آنها قاطعانه نیازی به فناوریهای پیچیده (Low-tech) ندارد: درختان شهری کولرهای گازی طبیعی هستند که هم سایه و هم سرمایش تبخیری ارائه میدهند. دادههای آزمایشگاه شهرهای خنک WRI نشان میدهد که یک خیابان درختکاریشده میتواند تا ۱۴ درجه فارنهایت (حدود ۸ درجه سانتیگراد) خنکتر از خیابانی باشد که در معرض آفتاب مستقیم است. با این حال، اکثر شهرها بتنهای جذبکننده گرما را بر فضاهای سبز خنککننده ارجحیت میدهند.
یک استثنا، شهر مدئین در کلمبیا است. برنامه راهروهای سبز این شهر، بیش از ۸۰۰,۰۰۰ درخت و میلیونها بوته و گیاه را در امتداد جادهها، پارکها، رودخانهها و سایر فضاهای عمومی کاشت. مناطق سایهدار شاهد افت دما تا ۱۰ درجه سانتیگراد (۱۸ درجه فارنهایت) بودند. هوای خنکتر تنها فایده آن نبود؛ فضای سبز اضافه شده، آلودگی هوا را کاهش داده، زیستگاهی برای حیات وحش شهری فراهم کرده و مکانهای مطبوعی برای دوچرخهسواری، پیادهروی و استراحت ایجاد کرده است. این برنامه همچنین هزاران شغل برای باغبانی و تکنسینهای کاشت ایجاد نمود.
آتشسوزیهای جنگلی عرصه دیگری است که بازسازی اکوسیستم میتواند تأثیر عظیمی در آن داشته باشد. اگرچه آتشسوزی بخش طبیعی اکوسیستمهای جنگلی در بسیاری از نقاط جهان مانند بخشهای وسیعی از کانادا و آمریکا است، اما دماهای گرمتر، خشکی بیشتر و مدیریت ضعیف جنگلها، سوختِ آتشسوزیهای بزرگمقیاسی را که امروز میبینیم تامین میکنند. احیای سلامت جنگل میتواند به حل این مشکل کمک کند.
از قضا، این امر گاهی به معنای مبارزه با آتش به وسیله آتش است. پروژه احیای Lomakatsi در غرب ایالات متحده، تکنسینهای جنگلداری را در روشهایی مانند سوزاندن کنترلی آموزش میدهد که تجمع مواد قابل اشتعال مانند بوتههای ضخیم زیرین را کاهش میدهد. آنها همچنین جنگلها را تنک میکنند تا درختان ناسالم یا متراکم را خارج کرده و شکنهای سوخت برای جلویگیری از گسترش آتش بسازند.
نتیجه، جنگلی سالمتر و مقاومتر در برابر آتش — و همچنین جامعهای سالمتر است. پروژه Lomakatsi ایجاد شغل برای اعضای جوامع بومی و کمبرخوردار را در اولویت قرار میدهد. ۳۵,۰۰۰ آکر جنگلی که این پروژه تا کنون احیا کرده، به حفاظت از منابع آب محلی نیز کمک نموده است. جنگلهای سالم نقشی حیاتی در تنظیم دمای جویبارها، کاهش فرسایش و رسوبگذاری، و بهبود کیفیت آب ایفا میکنند.
ما همچنین قدرت طبیعت را در کاهش خطر سیلابهایی میبینیم که جوامع حاشیه رودخانهها و سواحل را در سراسر جهان تهدید میکنند. بخشی از دلیلی که این مناطق در وهله اول تا این حد در برابر سیل آسیبپذیر هستند، ناسالم بودن طبیعت اطراف آنهاست. جنگلزدایی در حوضههای آبخیز بالادست، سیستمهای ریشه عمیق درختان را که خاک را در جای خود نگه میدارند، نابود میکند. زهکشی و پر کردن تالابها، سیستمهای طبیعی جذب آب شهرها را تخریب میکند؛ درست مانند سنگفرش کردن فضاهای سبز با بتنهای غیرقابل نفوذ.
برخی از شهرها در حال درک این موضوع هستند که طبیعت سالمتر به معنای جامعهای امنتر است. رهبران کیگالی در رواندا که سالها از سیل و رانش زمین رنج میبردند، سالها پیش تصمیم گرفتند تالابهای تخریبشده شهر را با جابهجایی دقیق هزاران خانه، کارخانه و ساختمان به مناطق دیگر شهر بازسازی کنند. پاکسازی آلایندهها و رسوبات، بازسازی خاک طبیعی و گونههای گیاهی تشنه، و ساخت پیادهروهای چوبی، چشمانداز منطقه را دگرگون کرد. چند سال پیش من افتخار بازدید از نتیجه آن را داشتم: پارک اکوتوریسم نیاندونگو (Nyandungu Ecotourism Park). این تالاب عظیم مانند یک اسفنج طبیعی عمل میکند و آبی را که قبلاً باعث سیلهای خطرناک میشد، ذخیره و تصفیه مینماید.
اما این پارک بسیار فراتر از یک مکانیسم جلوگیری از سیل است: از حدود ۴,۰۰۰ شغل محلی پشتیبانی میکند، هوا را پاک میسازد، کربن را ذخیره میکند و هزاران بازدیدکننده را برای پیادهروی و دوچرخهسواری جذب مینماید. همانطور که در کتابم The New Global Possible توصیف کردهام، این پارک واقعاً یکی از زیباترین بخشهای شهر است.
شیوه جدیدی از تفکر درباره طبیعت
همانطور که نمونههای بالا نشان میدهند، طبیعت یکی از بهترین ابزارهای ما برای تابآوری اقلیمی است. و با این حال، به شدت نادیده گرفته شده است. تحقیقات نشان میدهد که به ازای هر ۱ دلاری که برای بازسازی و حفاظت از طبیعت سرمایهگذاری میشود، ۳۰ دلار صرف تخریب آن میگردد! ما زیرساختهایی را که هوا را خنک میکنند، جلوی سیل را میگیرند، آتشسوزی را کاهش میدهند و آب پاک و فراوان تامین میکنند، تخریب کرده و روی آنها را بتن میکشیم — آن هم در زمانی که بیش از هر زمان دیگری به این خدمات نیاز داریم.
مانند بسیاری از مسائل، آنچه ما نیاز داریم سرمایه و تامین مالی است. تحقیقات نشان میدهد که دستیابی به اهداف جهانی اقلیم، بازسازی زمین و تنوع زیستی، تا سال ۲۰۳۰ به ۵۷۱ میلیارد دلار در سال نیاز دارد که ۲.۵ برابر مقداری است که در حال حاضر به سمت راهکارهای مبتنی بر طبیعت سرازیر میشود.
اما مهمتر از آن، آنچه ما نیاز داریم تغییر در ذهنیت است. رهبران باید درک کنند: ما نباید فقط با بتن و فولاد راه خود را به سوی آیندهای بهتر بسازیم؛ بلکه باید آن را بکاریم!
پذیرش طبیعت فقط به معنای اجتناب از خطر نیست؛ بلکه به معنای ایجاد فضاهای سالم و پرنشاطی است که هم انسان و هم سیاره زمین میتوانند در آن شکوفا شوند. تحقیقات نشان میدهد که هر ۱ دلار هزینه شده برای راهکارهای مبتنی بر طبیعت میتواند تا ۸ دلار سود به همراه داشته باشد. اینگونه پروژهها میتوانند شغل ایجاد کرده و پایدار نگه دارند، هوا را پاک کنند، تقریباً در هر جایی به کار گرفته شوند و مهمتر از همه، به مهار تغییرات اقلیمی که در وهله اول باعث بروز بلایای طبیعی بیشتری میشود، کمک کنند.
همانطور که با نگرانی منتظر آتشسوزی، سیل یا موج گرمای بعدی هستیم که ناگزیر خواهند آمد، زمان آن فرا رسیده است که درک کنیم مقاومسازی طبیعت، در واقع مقاومسازی خودمان است.
