این النیینو شبیه هیچیک از نمونههای هشت دهه گذشته نخواهد بود
جاشوا پارتلو در نشریه شورای آتلانتیک نوشت:
در میان اقیانوس آرام و در امتداد خط استوا، دانشمندان محدودهای به شکل یک مستطیل بزرگ فرض کردهاند؛ کادری به اندازه دو سوم مساحت کشور چین که تقریباً هیچ انسانی در آن زندگی نمیکند. این پهنه پهناور اقیانوسی توسط ماهوارهها و شبکهای از شناورهای مهارشده پایش میشود تا کوچکترین تغییرات دمای آب و آنومالیهای حرارتی ثبت شود. هر چند سال یکبار، تحت تأثیر تغییر وزش بادها و جریانهای اقیانوسی، دمای آب در این منطقه شروع به افزایش میکند؛ افزایشی حتی به میزان نیم درجه سانتیگراد بالاتری از حد نرمال طی چند ماه، برای اعلام آغاز فاز النیینو کافی است. همین میزان گرمایش برای راه افتادن سیل، آتشسوزی، خشکسالی و قحطی در سراسر جهان کفایت میکند. این کادر فرضی Niño 3.4 نام دارد و در حال حاضر، آب داخل آن داغ شده است.
کریستینا تیتجن، که بیشتر ماه اوت را در حال غواصی در میان این توده آب فوقالعاده گرم گذرانده، میگوید: «درست مثل یک استخر کودکانه داغ شده است.» تیتجن بیش از یک دهه است که برای مطالعه آبسنگهای مرجانی به کیریتیباتی (جزیره کریسمس)، بزرگترین آبسنگ حلقوی جهان میرود. او معمولاً با لباس غواصی ضخیم شیرجه میزد، اما در این سفر تیم او تنها به لباسهای نازک ضدآفتاب بسنده کردند. با وجود اینکه هنوز در مراحل اولیه این چرخه النیینو هستیم — چرخهای که احتمالاً قویترین نمونه ثبتشده در تاریخ خواهد بود — دمای آبهای اطراف کیریتیباتی از هماکنون ۳ تا ۴ درجه سانتیگراد بالاتر از حد نرمال است.
حضور تیتجن در کیریتیباتی به او این امکان را داده تا با جزئیاتی تلخ ببیند که چرخههای پیاپی گرمایش در اقیانوسی که روزبهروز گرمتر میشود، چه بلایی سر صخرههای مرجانی استوایی میآورد؛ صخرههایی که زمانی دستنخورده و بکر بودند. در جریان اولین تجربه النیینوی او در سالهای ۲۰۱۵-۲۰۱۶، ۹۰ درصد از مرجانهای کیریتیباتی نابود شدند. پس از آن سالها بازسازی کند و نسبی طی شد، اما در این ماه، تیتجن و همکارانش در آزمایشگاه جولیا باوم از دانشگاه ویکتوریا در استان بریتیش کلمبیا دریافتند که تقریباً نیمی از مرجانهای باقیمانده جزیره دچار سفیدشدگی شدهاند — فرآیندی که در صورت تداوم گرمایش، پیشدرآمد مرگ آنهاست. زمانی که تیتجن دوباره بازگردد، احتمالاً بر فراز یک گورستان دستهجمعی شنا خواهد کرد.
بیشتر مناطق جهان پیامدهای ثانویه النیینو را زمانی احساس میکنند که گرمای انباشتهشده در اقیانوس آرام استوایی به جو زمین و سراسر کره مسکونی زبانه میکشد. این پدیده در برخی مناطق به شکل بارشهای شدید و طوفانهای فوقسنگین بروز میکند و در مناطقی دیگر، باعث خشکسالیهای خشککننده مزارع میشود که ماه چند ماه به طول میانجامد. در امتداد سواحل اقیانوس آرام در آمریکای جنوبی، بارانهای سیلآسا و رانش زمین باعث مسدود شدن موقت مسیر اصلی ماچو پیچو در پرو شده و سیلابهای مرگبار مناطق خشک شمال شیلی را در بر گرفته است. کشورهایی مانند هند و اتیوپی یکی از خشکترین تابستانهای تاریخ ثبتشده خود را تجربه میکنند.
النیینو معمولاً به معنای بارندگی بیشتر در سراسر جنوب ایالات متحده و دورههای خشکتر در نوار شمالی آن است. النیینوهای شدید میتوانند رکوردهای گرمای جهانی را جابهجا کنند و این نمونه فعلی بهگونهای در حال شکلگیری است که با هیچیک از دادههای هشت دهه گذشته قابل مقایسه نیست. افزایش ۲ درجه سانتیگرادی در کادر Niño 3.4 معمولاً عنوان سوپر النیینو را به همراه دارد؛ ما از این آستانه عبور کردهایم و کارشناسان پیشبینی میکنند که اوج گرمایش میتواند به حدود دو برابر این حد برسد. مالته اشتوکر، مدیر مرکز بینالمللی تحقیقات اقیانوس آرام در دانشگاه هاوایی، میگوید: «اکنون کاملاً مطمئن هستیم که با یک رویداد کاملاً استثنایی و بیسابقه روبرو هستیم.»
یکی از دلایلی که اشتوکر انتظار دارد این گرمایش ادامه یابد، این است که شناورهای سنجش استوایی میتوانند دمای آب را در عمقهای پایینتر نیز ثبت کنند. در عمق بیش از ۱۰۰ متری، توده عظیمی از آب گرم انباشته شده که طی ماههای آینده به سطح خواهد آمد. میزان گرمای در حال جوشش در اقیانوس، نموداری را ایجاد کرده که خط روند سال جاری در آن بهطور ناگهانی از تمامی خطوط سالهای گذشته فاصله گرفته و وارد قلمرویی کاملاً ناشناخته شده است.
اگرچه دانشمندان همچنان درباره میزان تأثیر تغییرات اقلیمی بر تکرار یا شدت چرخههای النیینو بحث میکنند، اما همگی همنظرند که این چرخهها اکنون در اقیانوسی رخ میدهند که نسبت به گذشته بسیار گرمتر است. روز شنبه گذشته، میانگین روزانه دمای سطح دریاهای جهان به ۲۱.۱ درجه سانتیگراد رسید که طبق دادههای سامانه تغییرات اقلیمی کوپرنیک اروپا، بالاترین میزان ثبتشده در تاریخ است. حتی اگر چرخههای النیینو تغییری نکرده باشند، اوجگیری آنها بر روی این خط پایه صعودی باعث میشود قلههای دمایی ثبتشده مدام بالاتر بروند؛ امری که ضربات پیاپی و شاید جبرانناپذیری به حیات دریایی و اکوسیستمها وارد میسازد.
کارلوس زاوالاقا، مدیر آزمایشگاه پرندگان دریایی در دانشگاه سیینتفیکا دل سور در لیما، در اواسط ژوئن به عمق این بحران پی برد؛ یعنی زمانی که از دو جزیره ماکابی و گواناپه نورته در سواحل شمالی پرو بازدید کرد. او از همکارانش شنیده بود که صدها پرنده مرده در سواحل پرو و اکوادور به آب افتادهاند و اخبار هجوم دستههای پلیکان پروی گرسنه به بازارهای ماهی در شهرهای بندری را دیده بود. زاوالاقا در این دو جزیره — که همین سال گذشته پر از پلیکان، پرستوی دریایی اینکا و پنگوئن هومبولت بود — لانه خالی پر از تخم و جوجههای از گرسنگی تلفشده پیدا کرد. او میگوید: «آنها جزایری کاملاً متروکه شده بودند.»
این پرندگان دریایی از گلههای ماهی آرتشو تغذیه میکنند که توسط جریان خنک و غنی از مواد مغذی هومبولت به سواحل اقیانوس آرام در آمریکای جنوبی آورده میشوند. در سالهای النیینو، این جریان جای خود را به آبهای گرمتری میدهد که از شرق اقیانوس به سمت ساحل رانده میشوند و این گلههای بزرگ ماهی به یکباره نایاب میشوند. این کاهش به قدری شدید بوده که پرو در این ماه شیلات صید آرتشو را که یکی از موتورهای اصلی اقتصادی کشور است، تعطیل کرد. مدتها پیش از پایشهای ماهوارهای، ماهیگیران پرویی متوجه این چرخههای گرمایش آب و کاهش ماهیها شده بودند؛ آنها این پدیده را که در نزدیکی کریسمس به اوج خود میرسید، به نام طفل مسیح (النیینو) نامگذاری کردند. قدمت اشاره به النیینو در ادبیات علمی پرو به قرن نوزدهم بازمیگردد.
زاوالاقا در طول سه دهه مطالعه پرندگان دریایی، قبلاً هم شاهد مرگومیر دستهجمعی آنها بوده است، اما سرعت بالا و شدت این ضربات پیاپی او را نگران کرده است. درست سه سال پیش — همزمان با شیوع آنفولانزای پرندگان که بیش از ۵۰۰ هزار پرنده دریایی را کشت — النیینوی دیگری به سواحل پرو ضربه زد. پرندگانی که پس از آن بحران اندکی بهبود یافته بودند، اکنون با احتمال یک مرگومیر دستهجمعی دیگر روبرو هستند. او میگوید: «مثل یک مسابقه بوکس است: ناکاوت اول را میخورید، سعی میکنید سریع بلند شوید و بلافاصله ناکاوت دوم وارد میشود. حتی نمیتوانم تصور کنم تا پایان امسال چه وضعیتی خواهیم داشت.» او بعید میداند این گونهها منقرض شوند، اما ممکن است برای یافتن آبهای سردتر به سمت جنوب مهاجرت کنند؛ اتفاقی که خط ساحلی پرو و فرهنگ وابسته به ماهیگیری را برای همیشه تغییر خواهد داد.
وقتی گرمایش در اطراف جزیره کیریتیباتی (یکی از معدود جزایر مسکونی در منطقه پایش Niño 3.4) آغاز شد، بیل نیوتون، از ساکنان جزیره، از ملموس بودن این تغییرات شگفتزده شده بود. او میگوید جزیره معمولاً خشک آنها به شدتی خیس و بارانی شد که سیلابهای مداوم جادهها را تخریب کردند. این رطوبت علاوه بر پشهها (که در النیینوهای قبلی موجب شیوع تب دنگی و چیکونگونیا شده بودند)، ابرهایی از سنجاقکها را به همراه آورد که قبلاً در جزیره دیده نشده بودند. مدها و ترازهای بیسابقه دریا وارد خانههای ساحلی شدند. ماهیهای تن که در آبهای گرمتر رشد خوبی دارند، دهها قایق ماهیگیری را به ساحل کشاندند و جهت بادهای غالب منطقه نیز تغییر کرد.
مرجانها هنگام گرم شدن آب سختترین شرایط را تجربه میکنند؛ آنها امکان جابهجایی ندارند و به استرس حرارتی بسیار حساس هستند. به گفته جولیا باوم، حتی ۴ هفته قرار گرفتن در آبی که تنها ۱ درجه گرمتر از حد نرمال است، میتواند موجب پدیده سفیدشدگی — یعنی از دست رفتن جلبکهای همزیستی که غذا و رنگهای درخشان مرجانها را تأمین میکنند — شود. باوم، زیستشناس اکولوژی، از سال ۲۰۰۹ بر روی صخرههای مرجانی کیریتیباتی تحقیق میکند. پس از آنکه النیینوی یک دهه پیش تقریباً کل صخرههای مرجانی را نابود کرد، باوم به این فکر افتاد که شاید در طول عمر خود شاهد نابودی کامل یک اکوسیستم باشد. او در مقالهای که سال ۲۰۱۸ در مجله Science منتشر کرد، پیشبینی نمود که رویدادهای پیاپی سفیدشدگی ممکن است با فواصل کوتاهی رخ دهند که مرجانها (که بین ۱۰ تا ۳۰ سال برای بازسازی زمان نیاز دارند) فرصت رشد مجدد پیدا نکنند. او در سالهای بعد امیدوار بود که طبیعت بتواند مقاومت کند، زیرا میدید مرجانهای باقیمانده جلبکهای مقاومتری به حرارت را جذب کردهاند. اما موج گرمایش امسال و سرعت سفیدشدگی در حال جریان، این امید را کمرنگ کرده است.
آنچه در ادامه رخ میدهد از برخی جهات قابل پیشبینی است. النیینو یک نیروی تخریب تصادفی نیست؛ بلکه یک فاز گرمایشی مشخص در منطقهای از اقیانوس آرام است که دانشمندان دریافتهاند شانس وقوع پیامدهای جوی خاصی را در نقاط مختلف جهان تغییر میدهد. این پیشبینیها به قدری قابل اعتماد هستند که برای مثال، نیروی دریایی آمریکا از هماکنون قصد دارد یک کشتی بیمارستانی را در ماه فوریه به سواحل پرو اعزام کند تا برای کمک به آسیبدیدگان سیلهای پیشبینیشده آماده باشد. اما همانطور که باوم و دیگر دانشمندان عاشق اکوسیستمهای استوایی درمییابند، آشنا بودن چرخه النیینو به این معنا نیست که پس از پایان آن، اوضاع مثل گذشته باقی خواهد ماند.