در روزهای جنگ برنامه‌های توسعه‌ای ایران تحت‌الشعاع قرار گرفت و ظرفیت اجرایی کشور بر تأمین نیازهای پایه جمعیت متمرکز شد. هماهنگی دولت و بخش خصوصی در تامین زنجیره‌های حیاتی، ایران را در تامین نیازهای پایه، توانمند کرد و خوشبختانه علی‌رغم در معرض تهدید قرار گرفتن بسیاری از صنایع، واحدهای تولیدی و زیرساخت‌های حیاتی کشور از فروپاشی مصون ماند.

بازار آب در مناطق خشک ایران با کاهش هزینه مبادله، تعریف شفاف حقابه و تضمین مالکیت، کارایی را افزایش می‌دهد و درآمد بهره‌برداران را بالا می‌برد؛ این مکانیزم اقتصادی تخصیص بهینه را تضمین می‌کند و با تجربیات جهانی برای کاهش هزینه‌های اداری و عوارض خارجی، بازارهای آب کارآمد تشکیل می‌شود تا پایداری منابع حفظ گردد و توسعه کشاورزی پایدار شود.

بحران آب قرن ۲۱ با تأثیر بر زیست‌بوم، اقتصاد و توسعه پایدار، از طریق مدیریت یکپارچه شهری شامل سیاست‌گذاری هوشمند، فناوری نوین، مشارکت عمومی و هماهنگی بین‌بخشی قابل کنترل است؛ این رویکرد هدررفت را کاهش می‌دهد، مصرف را بهینه می‌کند و تاب‌آوری شهری را افزایش می‌دهد تا تعادل عرضه و تقاضا حفظ شود و کیفیت زندگی بهبود یابد.

تحلیل ناکامی نظام حکمرانی بر مسئله بحران آب در ایران نشان داد ریشه ورشکستگی آبی کشور در تمرکزگرایی، عدم مشارکت محلی و سیاست‌های ناپایدار مثل سدسازی و انتقال آب است نه فقط کم‌آبی طبیعی؛ این ناکارآمدی بحران را تشدید کرده و پیشنهاد می‌شود با نقشه راه جامع شامل بررسی وضعیت موجود، آینده‌پژوهی، سناریوسازی و تجربیات جهانی، حکمرانی مطلوب مبتنی بر پایداری، عدالت و غیرمتمرکزسازی اجرا شود تا منابع آب حفظ گردد.

پژوهش پاییز ۱۴۰۳ فصلنامه جامعه و محیط زیست نشان داد طی ۵ دهه پس از انقلاب، گفتمان سیاسی چپ‌گرا تسهیل برداشت زیرزمینی را اولویت داد و راست‌گرا سدسازی گسترده را؛ این ایدئولوژی‌ها بر اساس ظرفیت هیدرولوژیکی کشور نبود و منجر به ناپایداری منابع شد. نتیجه بحران کم‌آبی و تنش‌های اجتماعی بود و پیشنهاد می‌شود حکمرانی متناسب با اکولوژی هر منطقه تمرکز بر حفاظت و ارزیابی محیط زیستی قبل از توسعه داشته باشد تا پایداری تضمین شود.

تحلیل دقیق برنامه ششم توسعه نشان می‌دهد ایران در سال‌های ۱۳۹۵–۱۴۰۱ با میانگین خودکفایی ۸۶٪ گندم، امنیت غذایی را در سطح قابل قبولی حفظ کرد، اما نوسان تولید و تداوم سیاست خرید تضمینی، پایداری آن را تهدید می‌کند. در نتیجه راهکار واقعی را می¬توان تمرکز بر ارقام جدید دیم و کاهش نقش انحصاری دولت در زنجیره گندم–آرد–نان دانست.

تغییر اقلیم تا سال ۲۰۶۰ می‌تواند عملکرد گندم دیم کردستان را ۲۵٪ کاهش دهد، اما پژوهش جدید (۱۴۰۳) نشان داد با کاشت در تاریخ ۲۳ مهر به علاوه یک نوبت آبیاری تکمیلی ۵۰ میلی‌متری در گل‌دهی یا پر شدن دانه، افت عملکرد کاملاً جبران شده و حتی تا ۳۵٪ افزایش می‌یابد. این روش را می¬توان راهکار عملی و کم‌هزینه برای کشاورزان دیم‌کار ایران دانست.

تغییر اقلیم تا سال ۲۰۶۰ می‌تواند عملکرد گندم دیم کردستان را ۲۵٪ کاهش دهد، اما پژوهش جدید (۱۴۰۳) نشان داد با کاشت در تاریخ ۲۳ مهر به علاوه یک نوبت آبیاری تکمیلی ۵۰ میلی‌متری در گل‌دهی یا پر شدن دانه، افت عملکرد کاملاً جبران شده و حتی تا ۳۵٪ افزایش می‌یابد. این روش را می¬توان راهکار عملی و کم‌هزینه برای کشاورزان دیم‌کار ایران دانست.

پژوهش دانشگاه آزاد تربت حیدریه (آبان ۱۴۰۴) ثابت کرد فقط با ۵٪ آرد پوست هندوانه می‌توان فیبر نان باگت را سه برابر، کرده و پروتئین و مواد معدنی را افزایش داد. همچنین طعم و ماندگاری را حفظ کرد. این راه، راهی عملی برای تبدیل ۱٫۵ میلیون تن ضایعات هندوانه بعنوان محصول آب¬بر به نان سالم‌تر و کاهش هدررفت آب مجازی کشور است.

نگاهی به پتانسیل اقتصادی و محیط زیستی نقش محصولات باغی در امنیت غذایی ایران شامل خشکبار مرکبات و تولیدات گلخانه‌ای با راندمان مصرف آب بالا در سال ۱۴۰۳.